خانههای تاریخی تهران (2)

عمارت مسعودیه یکی از خانههای تاریخی شهر تهران است که در خیابان جمهوری، نرسیده به بهارستان، خیابان ملت، تقاطع خیابان اکباتان قرار دارد.

عمارت مسعودیه به دستور مسعود میرزا ملقب به ظلالسلطان (فرزند ناصرالدین شاه) در سال 1295 هجری قمری در زمینی به مساحت حدود 4000 مترمربع بنا شد.

عمارت مسعودیه از زمان ساخت تا امروز، شاهد وقایع بسیاری بوده است. در جریان جنبش مشروطه، با توجه به نزدیکی عمارت به میدان بهارستان و اختلاف ظلالسلطان با برادرش (مظفرالدین شاه) و فرزند او، یکی از پایگاههای مشروطهخواهان و مخالفان محمدعلی شاه بود.

در سال 1287، در نزدیکی این عمارت بمبی دستساز زیر کالسکه محمدعلی شاه منفجر شد که این امر بهانه لازم را برای به توپ بستن مجلس به محمدعلی شاه داد و پس از واقعه بهارستان، عمارت مسعودیه نیز به همراه خانه ظهیرالدوله و سایر مشروطهخواهان، به رگبار بسته شد.

چند سال بعد نیز یکی دیگر از اتاقهای عمارت به عتیقههای باستانی که از گوشه و کنار کشور به دست آمده بود، اختصاص یافت و در حقیقت نخستین موزه ایران در آن پایهگذاری شد و در سال 1318، اشیای عتیقه آن به موزه ملی منتقل شد.

در فاصله سالهای 3-1342 خورشیدی، از عمارت مسعودیه به عنوان دانشکده افسری استفاده شد.

عمارت مسعودیه در 25 شهریور سال 1390 خورشیدی، میزبان پانزدهمین جشن خانه سینما بود.

خانه امیربهادر یکی از خانههای باارزش دوره قاجاریه است که در خیابان ولیعصر، جنوب میدان منیریه شهر تهران واقع شده است.

این بنا در اصل حسینیه امیربهادر بود که تحت تملک شرکت پخش سیگار ایران درآمد و در نهایت توسط انجمن آثار ملی خریداری شد و تعمیراتی در آن صورت گرفت و در حال حاضر نیز در تملک انجمن آثار و مفاخر فرهنگی میباشد.

خانه تاریخی سردار اسعد، تنها بنای باقیمانده از مجموعه تاریخی و معروف باغ ایلخانی دوره ناصری و یکی از زیباترین یادگارهای تاریخی شهر تهران است.

کوچه باغ ایلخانی با کف سنگ فرش و کنارههای درختکاری شده محل سکونت بسیاری از درباریان قاجار و سفرای خارجی بود. بعد از تغییراتی که در اجرای طرح توسعه شهری مبتنی بر استقرار نظام مدنی که بین سالهای 1299 تا 1320 شکل گرفت خیابان علاء الدوله به خیابان فردوسی تغییر نام یافت.

طی ساخت و سازهایی که در سال 1307 در خیابان فردوسی انجام گرفت، بنای صندوق پسانداز ملی و دیگر بناهای ادارات مرکزی بانک ملی ساخته شد.

خانه سردار اسعد بختیاری هم که در داخل این مجموعه قرار داشت، توسط بانک ملی ایران خریداری و مورد استفادههای گوناگونی از جمله دایره فلاحت و کشاورزی، باشگاه ورزشی، محل پذیرایی از میهمانان، کتابخانه و … قرار گرفت تا اینکه بانک ملی بر آن شد با به نمایش گذاشتن پیشکشها و هدایای نفیسی که از بانکهای سراسر جهان به بانک ملی ایران فرستاده شده است، این بنا را به موزه بانک ملی ایران تغییر کاربری دهد.

اما موزه بانک ملی، نه برای استفاده عام که موزهای خصوصی شد که تنها میهمانان بانک ملی امکان بازدید از آن را دارند.

این بنای تاریخی در محوطه بانک ملی در خیابان فردوسی شهر تهران قرار دارد و به عنوان باشگاه بانک از آن استفاده میشود.

این باغ در اوایل قرن بیستم جهت ایجاد بانک ملی ایران توسط دولت به تملک بانک ملی درآمد.

خانه قوام الدوله در تهران خیابان امیرکبیر، حد فاصل چهارراه سرچشمه و سه راه امین حضور، کوچه میرزا محمد وزیر قرار دارد

این بنای زیبا که در سال 1253 قمری در زمان محمدشاه ساخته شد، متعلق به یکی از صاحب منصبان دوره قاجار به نام میرزا محمد قوام الدوله آشتیانی میباشد.

این خانه تاریخی از جاذبههای شهر تهران است که در سالهای قبل از انقلاب توسط انجمن آثار ملی خریداری و به سازمان ملی حفاظت آثار باستانی واگذار شد و این سازمان آن را مرمت کرد.

همچنین، تبدیل ایوان تابستانی به تالار آینه کاری از دیگر تغییرات بنا است که پس از توسعه ارتباط ایرانیان با کشورهای اروپایی صورت گرفته است.

از خصوصیات این بنا باید به نظم و تقارنی اشاره کرد که با آجر و چوب در نمای ساختمان به وجود آمده است. وجود 7 دری در این بنا از جمله مهمترین عوامل زیبایی آن محسوب میشود. 7 دری جزو عنصرهای معماری ایرانیاسلامی است. در حیاط بیرونی یک حوض و چند باغچه تعبیه شده است.

در این بنا نمای بادگیر از آجر تهیه شده است و تزیینات قسمت فوقانی هر شیار دارای ارسی و آینه است که این عامل هماهنگی کامل بین تزیینات نقاط مختلف بنا را نشان میدهد. این هماهنگی در کار معماری و هنر ایران از بزرگترین تا ظریفترین عناصر را شامل میشود.

ورود به قسمت داخل بنا از حیاط بیرونی و درونی و از طریق دو راه پله انجام میشود. طبقهاول متشکل از 2 تالار بزرگ به نامهای آینه و تبنی یا سفرهخانه و 2 راهرو و 3 اتاق کوچک است. طبقه دوم نیز متشکل از 2 راهرو و 6 اتاق است که یک راهرو و 3 اتاق در ضلع غربی و یک راهرو و 3 اتاق دیگر در ضلع شرقی بنا شده است. زیر زمین ساختمان در قسمت زیرین تالار آینه و تبنی قرار گرفته که تنها از حیاط اندرونی میتوان به آن وارد شد.

در این اتاق سه ارسی، 7 پنجره ارسی، 3 در چوبی و 4 طاقچه وجود دارد. ارسیهای اتاق دارای گرههای کندهکاری شده و تزیینات چوبی ظریف و شیشههای رنگی است که روی آنها توسط هنرمندان نقاشی شدهاست.

در تالار آینه و تالار سفرهخانه، 7 ارسی جنوبی و 7 ارسی شمالی به صورت پنجره هستند و 3 ارسی میان تالار به صورت در کاربرد دارند.

در طبقه اول و دوم، در دو طرف تالار آینه و سفرهخانه در طرف شمال دو اتاق و یک دهلیز قرار دارد. اتاقهای جانبی واقع در طبقه همکف، در ضلع شمالی کوچکتر از اتاقهای مشابه در طبقه فوقانی است.

مجموع اتاقها در کل ساختمان 8 عدد و 4 دهلیز است که همگی تنها به راهروهای کنار خود راه دارند. تزیینات این اتاقها به طور کامل مشابه یکدیگر و همه اتاقها دارای پنجرههای ارسی هستند.

دیوارها دارای گچبری و نقاشی از گیاهان تزیینی و اسلیمی است. بیشتر قسمتهای این اتاق را فرورفتگیهایی در دیوار تشکیل داده است که به مانند طاقچه عمل میکنند.

خانه قوام الدوله در سال 1377 با شماره 2024 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

خانه جلالالدین تهرانی در ضلع غربی خیابان ری، نرسیده به سه راه امین حضور شهر تهران قرار دارد.

مصالح به کار رفته در این بنا عمدتا، شامل آجر، خشت، چوب، سنگ، گچ و … است.

خانه جلالالدین تهرانی در سال 1380 توسط سازمان میراث فرهنگی و گردشگری با شماره 4568 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

خانه پروفسور عدل در سال 1310 در تهران، خیابان ولیعصر (عج) رو به روی کاخ مرمر ساخته شد.

پلان این خانه از نوع روسی شامل بخشهای خصوصی، پذیرایی، محل بیتوته مهمان، مطب، منزل سرایدار، راننده، خدمه، همراه با 3 ورودی است.

نماهای خارجی این خانه ترکیبی از آجر و گچ سفید بوده و در قسمت رخ بام با گچبری تزئین شده است. این خانه به تملک دولت درآمد و تبدیل به دبیرخانه مجمع تشخیص مصلحت نظام شد.

خانه تیمورتاش از جمله آثار دوره پهلوی اول است و در تهران، شمالغرب پادگان باغشاه سابق، داخل محوطه دانشگاه فرماندهی و ستاد قرار دارد.

این خانه در حدود سال 1310 ساخته شد و به عبدالحسین تیمورتاش، وزیر دربار رضا پهلوی تعلق داشت.